Narodowa Debata o Bezpieczeństwie Klimatycznym Polek i Polaków a miasta

Po spotkaniu w Sejmie, jakim była Narodowa Debata o Bezpieczeństwie Klimatycznym Polek i Polaków zostało mi jedno mocne spostrzeżenie dotyczące miast: dużo usłyszeliśmy o adaptacji: gospodarowaniu wodą opadową (chociaż niestety głównie na poziomie gruntu), wodzie, upałach, zieleni. Były podane przykłady niektórych rozwiązań: zielono-błękitna infrastruktura, drzewa oraz ograniczenie koszenia trawników i łąk kwietnych. Naukowcy powiedzieli nam też, żebyśmy wietrzyli mieszkania.

Natomiast zdecydowanie za mało eksperci występujący podczas debaty mówili o możliwości prowadzenia działań mitygacjnych na terenie miast, czyli ograniczeniu emisyjności budynków.

Budynki i miasta są jednym z kluczowych pól polityki klimatycznej. Budynki są największym pojedynczym konsumentem energii w Unii Europejskiej, ponieważ odpowiadają za około 40% zużycia energii i około jedną trzecią emisji gazów cieplarnianych związanych z energią. Dlatego sposób, w jaki projektujemy i modernizujemy budynki, ma kluczowe znaczenie zarówno dla mitygacji, jak i adaptacji do zmiany klimatu

Znaczenie miast dla mitygacji i adaptacji będzie rosło wraz z urbanizacją: obecnie większość ludności świata mieszka na obszarach miejskich, a według prognoz ONZ do 2050 r. odsetek ten wzrośnie do ok. 68%. Oznacza to, że dekarbonizacja budynków i sposób projektowania miast będą miały bezpośredni wpływ na możliwość osiągnięcia celów klimatycznych.

A przecież miasta nie tylko muszą przystosować się do zmiany klimatu. Muszą też ograniczać swój udział w jej pogłębianiu. Budynki odpowiadają za znaczną część zużycia energii i emisji, dlatego ich modernizacja będzie jednym z kluczowych elementów transformacji. EPBD wyznacza kierunek do 2050 r.: europejskie zasoby budowlane mają stać się bezemisyjne, a nowe budynki będą stopniowo przechodzić na standard zeroemisyjny.

W tym kontekście zielone dachy nie są wyłącznie narzędziem adaptacji. Mogą również wspierać mitygację: ograniczać zapotrzebowanie budynku na chłodzenie, poprawiać jego bilans energetyczny, magazynować węgiel w roślinności i podłożu oraz współpracować z instalacjami fotowoltaicznymi.

I właśnie tu pojawia się ważne pytanie o przyszły sposób funkcjonowania naszych miast.

EPBD będzie oznaczała coraz większą obecność instalacji solarnych na budynkach. Już do końca 2026 r. obowiązki obejmą określone nowe budynki publiczne i niemieszkalne, a w kolejnych latach będą rozszerzane na następne grupy budynków. Co ważne, sama dyrektywa wskazuje, że przy wdrażaniu tych obowiązków państwa członkowskie powinny brać pod uwagę także zielone dachy, a nie traktować powierzchni dachowej wyłącznie jako miejsca pod PV.

To może być ogromna szansa albo stracona okazja.

Jeśli pokryjemy dachy miast wyłącznie panelami fotowoltaicznymi, zrealizujemy jedną funkcję polegającą na produkcji energii. Jeśli natomiast będziemy projektować dachy biosolarne i dachy zielone na których jest zainstalowana fotowoltaika, to możemy na tej samej powierzchni jednocześnie produkować energię, zatrzymywać wodę opadową, ograniczać przegrzewanie, wspierać bioróżnorodność i poprawiać mikroklimat.

Dlatego wdrażając EPBD w Polsce, powinniśmy myśleć o dachach jako o wielofunkcyjnej infrastrukturze miasta: energia + retencja + chłodzenie budynku i przeciwdziałanie miejskiej wyspie ciepła + bioróżnorodność.

To właśnie taki kierunek może sprawić, że transformacja energetyczna budynków będzie jednocześnie transformacją klimatyczną i przestrzenną naszych miast.

Zobacz też:

Jak dachy zielone poprawiają efektywność energetyczną budynków i ograniczają zużycie energii na klimatyzację latem

Dyrektywa EPBD – Co stracimy, jeśli dachy miast pokryjemy wyłącznie fotowoltaiką?

Zielone dachy a Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1275 z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków