Gdańsk postawił na zieloną retencję. Dachy zielone stają się elementem miejskiej strategii przeciwpowodziowej

Gdańsk od lat mierzy się ze skutkami gwałtownych opadów i lokalnych podtopień. W odpowiedzi na te wyzwania spółka Gdańskie Wody, zarządzająca miejską gospodarką wodną, opracowała szczegółowe wytyczne dla projektantów i inwestorów, które określają, jak należy zagospodarowywać wody opadowe i roztopowe na terenie miasta. Kluczową rolę w tym systemie odgrywa tzw. zielono-niebieska infrastruktura – a wraz z nią dachy zielone, coraz częściej traktowane nie jako architektoniczny dodatek, lecz jako realny element miejskiej instalacji przeciwpowodziowej.

Klimat się zmienia, a razem z nim podejście do wody

Jak wskazują Gdańskie Wody, od 2007 roku spółka prowadzi ciągły monitoring opadów, który potwierdza coraz większą dynamikę zmian klimatu. Szczegółowa analiza tych zmian została ujęta w Miejskim Planie Adaptacji Gdańska do zmian klimatu, przyjętym przez Radę Miasta w 2019 roku. Najważniejsze obserwowane trendy to wzrost okresów suszy, wzrost liczby epizodów opadowych o charakterze nawalnym oraz wzrost opadów w okresie zimowym, przy stabilnym poziomie sumy opadów w skali roku.

To właśnie w reakcji na te zjawiska miasto przyjęło zasadę, według której inwestycje powinny być planowane tak, by w jak najmniejszym stopniu zaburzać naturalny obieg wody w przyrodzie i zatrzymywać wodę opadową możliwie blisko miejsca, w którym spadła, przy jednoczesnym zapewnieniu bezpiecznego odprowadzenia nadmiaru. Innymi słowy – zamiast jak najszybciej odprowadzać deszczówkę do kanalizacji, miasto chce, by woda jak najdłużej pozostawała w zieleni, glebie i roślinności.

System Powierzchniowej Retencji Miejskiej – SPRIM

Sercem gdańskich wytycznych jest koncepcja o nazwie SPRIM, czyli System Powierzchniowej Retencji Miejskiej. Zgodnie z założeniami Gdańskich Wód, na system ten składa się kilka współpracujących ze sobą elementów: retencja uliczna (odwodnienie dróg poprzez zieleń retencyjną, niecki i ogrody deszczowe), zieleń miejska (parki, skwery, łąki), retencja terenowa (suche zbiorniki, mokradła, muldy trawiaste), retencja zbiornikowa (duże zbiorniki hydrotechniczne jako ostatnia linia obrony przed powodzią) oraz – co szczególnie istotne z punktu widzenia budownictwa – retencja przydomowa.

To właśnie w tej ostatniej kategorii Gdańskie Wody wprost wymieniają dachy zielone jako jedno z rozwiązań pozwalających zbilansować spływ wody z powierzchni uszczelnionych zabudowy jednorodzinnej i osiedlowej. Obok niecek terenowych i ogrodów deszczowych, dach zielony – zarówno w wersji intensywnej, jak i ekstensywnej – został uznany za pełnoprawny element gospodarki wodnej nieruchomości.

Zasada jest jasna: każda nieruchomość powinna w pierwszej kolejności zagospodarować własne wody opadowe na swoim terenie, nawadniając zieleń retencyjną, zanim woda trafi do zbiorników podziemnych czy miejskiej kanalizacji.

Konkretne normy: 30 i 60 milimetrów

Wytyczne Gdańskich Wód nie poprzestają na ogólnych deklaracjach – precyzują konkretne wielkości, jakie muszą uwzględnić projektanci. Dla budynków i zespołów zabudowy podłączonych do miejskiego systemu odwadniającego trzeba przewidzieć obiekty retencyjne zdolne pomieścić opad o sumie 30 mm, odpowiadający zjawisku o prawdopodobieństwie wystąpienia raz na 10 lat. Tam, gdzie nieruchomość nie jest podłączona do miejskiej kanalizacji deszczowej albo znajduje się na terenie trudnym pod względem odprowadzania wody, wymóg rośnie do 60 mm.

W przypadku zabudowy jednorodzinnej na działkach do 1000 m², gdzie powierzchnia biologicznie czynna stanowi co najmniej 30% terenu, a inwestycja nie ma przyłącza do sieci miejskiej, formalne warunki techniczne nie są konieczne – inwestor musi jednak i tak uwzględnić ogólne wytyczne dotyczące zagospodarowania opadu na własnej działce. To właśnie tutaj zielony dach, obok muld i ogrodów deszczowych, staje się praktycznym narzędziem spełnienia tego obowiązku bez konieczności przechodzenia przez pełną procedurę uzgodnień.

Dach zielony jako element bilansu wodnego

Co istotne, rozwiązania retencji przydomowej – w tym dachy zielone – muszą znaleźć odzwierciedlenie w dokumentacji projektowej składanej do uzgodnienia. Inwestorzy zobowiązani są dołączyć tzw. kartę bilansu wód nieruchomości, w której wykazuje się, ile wody opadowej dana inwestycja jest w stanie zatrzymać i w jaki sposób – uwzględniając również powierzchnie zielone na dachach.

Zgodnie z wytycznymi, zagospodarowana woda opadowa w ramach retencji przydomowej powinna odpowiadać opadowi o częstotliwości występowania nie rzadszej niż raz na 10 lat, a w przypadku zamieszkanych kondygnacji podziemnych – raz na 30 lat.

Gdańskie Wody zaznaczają przy tym, że nie zaleca się dodatkowego uszczelniania obiektów zieleni retencyjnej – co w praktyce oznacza premiowanie rozwiązań opartych na naturalnej infiltracji i zatrzymywaniu wody w podłożu i roślinności, a nie na jej szybkim odprowadzaniu.

Retencja dlaczego to się opłaca miastu i mieszkańcom

Wytyczne wprost wskazują na jeszcze jeden argument ekonomiczny stojący za promowaniem zielonej infrastruktury: od 2018 roku ustawa Prawo wodne wprowadziła opłaty za usługi wodne, którymi obciążani są właściciele urządzeń odprowadzających wody opadowe i roztopowe bezpośrednio do wód. Jak podkreślają Gdańskie Wody, jest to istotne źródło obciążenia zarówno budżetu miasta, jak i mieszkańców – dlatego jednym z celów polityki jest minimalizowanie takich opłat poprzez zatrzymywanie wody w zieleni, zamiast jej odprowadzania.

W tym kontekście dach zielony przestaje być wyłącznie estetycznym czy ekologicznym gestem inwestora, a staje się narzędziem realnie obniżającym koszty związane z odprowadzaniem wody – zarówno na etapie projektowania instalacji (mniejsze przekroje przyłączy, mniejsze zbiorniki retencyjne), jak i późniejszej eksploatacji budynku.

Zielona infrastruktura jako system, nie dodatek

Gdańskie wytyczne konsekwentnie podkreślają, że dach zielony nie funkcjonuje w oderwaniu od reszty systemu – jest elementem szerszej sieci złożonej z ogrodów deszczowych, niecek chłonnych, zbiorników retencyjnych i otwartych systemów kanalizacji deszczowej. Miasto preferuje otwarty system odprowadzania wód, uzupełniony w razie potrzeby o zbiorniki retencyjne, a systemy zamknięte (klasyczna kanalizacja rurowa) traktuje jako rozwiązanie uzupełniające, stosowane tam, gdzie nie ma możliwości zagospodarowania wody w zieleni.

Dla projektantów i inwestorów oznacza to, że planowanie dachu zielonego powinno odbywać się równolegle z projektowaniem całego układu odwodnienia działki – niecek, ogrodów deszczowych czy ewentualnych zbiorników podziemnych – tak, by całość tworzyła spójny, zbilansowany system retencyjny, a nie pojedyncze, niepowiązane ze sobą rozwiązanie.

Co to oznacza dla branży

Dla architektów, deweloperów i producentów systemów dachów zielonych gdańskie wytyczne to sygnał, że retencja na dachu przestaje być rozwiązaniem fakultatywnym, a staje się częścią formalnego procesu uzgodnień inwestycji. Uwzględnienie zielonego dachu w bilansie wodnym nieruchomości może realnie ułatwić spełnienie norm retencyjnych – zwłaszcza na działkach o ograniczonej powierzchni biologicznie czynnej, gdzie miejsca na tradycyjne ogrody deszczowe czy niecki chłonne po prostu brakuje.

Gdańsk, jako jedno z pierwszych polskich miast, które w tak usystematyzowany sposób opisało wymogi dotyczące zagospodarowania wód opadowych, może stać się punktem odniesienia dla innych samorządów zmagających się z podobnymi wyzwaniami klimatycznymi. Wraz z rosnącą liczbą epizodów nawalnych opadów, dachy zielone – dotąd kojarzone głównie z modą na zieloną architekturę – zyskują nowy, znacznie bardziej praktyczny wymiar: stają się elementem infrastruktury krytycznej, chroniącej miasto przed skutkami zmian klimatu.

Podstawa: wytyczne spółki Gdańskie Wody sp. z o.o. dla projektantów, dostępne na stronie gdmel.pl/dla-inwestorow/wytyczne-dla-projektantow.