Pages Menu
TwitterRssFacebook
Categories Menu

Posted by on Cze 21, 2017 in Uncategorized | 0 comments

Dachy zielone w procesach adaptacji do zmian klimatu

Dachy zielone w procesach adaptacji do zmian klimatu

Zielona infrastruktura w miastach – dachy zielone w procesach adaptacji do zmian klimatu

W Polsce realizowane są obecnie projekty związane z adaptacją miast do zmian klimatu na bardzo dużą skalę. Bardzo cenne jest to, że są to projekty o charakterze partycypacyjnym – zakładają duży udział ze strony mieszkańców miast, pracowników administracji publicznej i samorządowców.

Warto w tych działaniach adaptacyjnych wziąć pod uwagę dachy zielone jako element zielonej infrastruktury w miastach.

W przygotowanym przez Ministerstwo Środowiska „Podręczniku adaptacji dla miast, wytyczne do przygotowania Miejskiego Planu Adaptacji do zmian klimatu” dachy i ściany zielone zostały zarekomendowane jako elementy zielonej infrastruktury, która powinna być preferowana w działaniach związanych z adaptacją do zmian klimatu.

Argumentów za stosowaniem na dużą skalę dachów, tarasów i ścian zielonych na terenach miejskich jest wiele: przeciwdziałają zmianom klimatu i zmniejszają emisję CO2 do atmosfery, niwelują negatywne skutki urbanizacji, redukują smog i negatywne skutki zjawiska miejskiej wyspy ciepła, retencjonują wody opadowe, tłumią hałas, tworzą przyjazną przestrzeń do życia i wypoczynku, poprawiają estetykę budynków.

Duże miasta zmagają się ze smogiem i skutkami zmian klimatu – zjawiskiem miejskiej wyspy ciepła, nawałnicami, podtopieniami poburzowymi, czy powodziami. Obecnie w polskich miastach mieszka ok. 23,3 miliona osób, co stanowi ponad 61% populacji kraju. Zmiany klimatu mają wpływ na większość elementów funkcjonowania miasta.

Smog, powodzie, deszcze nawalne, susze oraz wysokie temperatury stanowią zagrożenie dla mieszkańców miast i mogą generować wymierne straty. Jak obliczono, w latach 2001-2011 w wyniku zjawisk ekstremalnych, szczególnie powodzi i podtopień, zarejestrowano straty w wysokości ponad 56 mld zł (Podręcznik adaptacji dla miast, 2015).

Jednym z najważniejszych oczekiwań miast związanych z planami adaptacji do zmian klimatu jest poprawa zagospodarowania wód opadowych.

Wprowadzenie na szerszą skalę dachów zielonych wpisuje się w potrzebę przeciwdziałania negatywnym skutkom zmian klimatu, przeciwdziałania podtopieniom poburzowym w miastach, poprawy jakości powietrza i jakości życia mieszkańców miast.

Ze względów ekologicznych warto stosować te rozwiązania na większą skalę, w sektorze publicznym, na dużych inwestycjach i stymulować budowę dachów zielonych o dużej powierzchni.

Dach zielony na „Galerii Zamek” w Lublinie

Dachy zielone elementem zielonej infrastruktury

Budowanie zielonych dachów (dachy budynków pokryte roślinnością), zielonych ścian (ściany budynków pokryte roślinnością) oraz pozostawianie niezabudowanych terenów zielonych to elementy składowe tzw. zielonej infrastruktury w miastach, czyli działań związanych z instalacją roślin w mieście. W połączeniu z rozwiązaniami z zakresu niebieskiej infrastruktury (system gospodarowania wodą w mieście), zwiększa retencję wody deszczowej i stanowi element zapobiegania powodziom (Podręcznik adaptacji dla miast, 2015).

Polska – krajowa polityka adaptacyjna SPA 2020

W październiku 2013 r. na szczeblu rządowym został przyjęty „Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z perspektywą do roku 2030” (tzw. SPA 2020), którego głównym celem jest zapewnienie efektywnego funkcjonowania gospodarki i społeczeństwa w warunkach zmian klimatu. To pierwszy dokument strategiczny, który bezpośrednio dotyczy kwestii adaptacji do zachodzących zmian klimatu. Opracowanie SPA 2020 wynika z wymogów KE określonych w 2009 r. w Białej Księdze – Adaptacja do zmian klimatu: Europejskie ramy działania, COM(2009)147. Adaptacja jest również włączona do kluczowych polityk UE (polityka zagraniczna, polityka spójności, wspólna polityka rolna). SPA 2020 zostało opracowane na podstawie wyników projektu badawczego o nazwie KLIMADA, realizowanego na zlecenie Ministerstwa Środowiska w latach 2011-2013 ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Opracowując SPA 2020 dokonano bilansu kosztów i strat poniesionych w wyniku ekstremalnych zjawisk pogodowych i klimatycznych w Polsce w latach 2001 – 2011 (56 mld zł) oraz oszacowano koszty zaniechania działań adaptacyjnych w dwóch przedziałach czasowych: do roku 2020 oraz do 2030r. Oszacowano, że przypadku niepodjęcia działań prawdopodobną konsekwencją w przyszłości mogą być straty szacowane na poziomie około 86 mld zł do roku 2020, oraz dodatkowo 119 mld zł w latach 2021 – 2030. Wskazano ramy finansowania realizacji działań w perspektywie 2020 r. uwzględniając możliwości jakie stwarzają fundusze UE na lata 2014-2020.

Kolejne kroki wdrażania strategii adaptacji do zmian klimatu w Polsce to wydanie w 2015r. „Podręcznika adaptacji dla miast – przygotowania miejskich planów adaptacji”, w latach 2015 – 2016 „Poradnika przygotowania inwestycji z uwzględnieniem zmian klimatu, ich łagodzenia i przystosowania do tych zmian oraz odporności na klęski żywiołowe” oraz realizacja projektów związanych z planami adaptacji do zmian klimatu dla miast.

Miejskie Plany Adaptacji do zmian klimatu – MPA

Projekt jest skierowany do największych miast Polski. Jego celem jest stworzenie planów adaptacyjnych zawierających diagnozę i propozycje rozwiązań zwiększających odporność na zmiany klimatu. Będzie też stanowić wsparcie dla władz lokalnych w pozyskiwaniu środków na działania inwestycyjne. Projekt jest realizowany przez konsorcjum składające się z: Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego, Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej, Instytutu Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach oraz firmę konsultingowo-inżynierską Arcadis. Będzie finansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko oraz ze środków budżetu państwa.

Lista miast biorących udział w projekcie obejmuje 37 miast powyżej 100 tys. mieszkańców, 3 powyżej 90 tys. mieszkańców oraz 4 miasta mniejsze związane funkcjonalnie z tymi powyżej 100 tys. mieszkańców (Mysłowice, Siemianowice śląskie, Czeladź w ramach konurbacji górnośląskiej oraz Sopot w ramach aglomeracji trójmiasta). Projekt obejmuje więc 44 miasta.

O projekcie opowiada Małgorzata Hajto – ekspert IOŚ-PIB w dziedzinie adaptacji do zmian klimatu, współautorka metody opracowania Miejskich Planów Adaptacyjnych (MPA):

Prace nad opracowaniem miejskich planów adaptacji (MPA) podzielne są na sześć etapów. Pierwszy z nich ma charakter przygotowawczy, w drugim i trzecim przeprowadzimy analizę zagrożeń dla miasta wynikających ze zmian klimatu, w czwartym i piątym etapie zostaną zaplanowane działania adaptacyjne, a w ostatnim, szóstym etapie przygotowany będzie projekt dokumentu MPA, który wraz z prognozą oddziaływania na środowisko będzie przedmiotem konsultacji społecznych.

Te konsultacje są realizacją wymogów ustawy i w nich każdy ma prawo do złożenie wniosku lub uwagi. Ale oprócz tych ustawowych konsultacji w procesie opracowania MPA zaplanowana jest szersza partycypacja społeczna. Polega ona na zapewnieniu udziału przedstawicieli społeczności lokalnych w wypracowaniu kluczowych elementów MPA.

W ramach projektu w każdym mieście zostaną zrealizowane trzy warsztaty. Pierwszy będzie poświęcony ocenie wrażliwość miasta na zmiany klimatu. Podczas drugiego warsztatu wspólnie dokonamy analizy ryzyka związanego ze zjawiskami klimatycznymi i wskażemy priorytetowe problemy, które wymagają rozwiązania. Trzeci warsztat poświęcony będzie właśnie tym rozwiązaniom – czyli działaniom adaptacyjnym.

Działania adaptacyjne mogą być w miastach bardzo różne, zależy nam, aby były to rozwiązania jak najbardziej „zielone”. Zapewnienie właściwej proporcji terenów zielonych i zabudowanych, planowanie i ochrona spójnego systemu osnowy przyrodniczej miasta, rozwój infrastruktury błękitno-zielonej, zachowanie „drożnych” klinów napowietrzania – te działania są podstawowe, kompleksowo pomagają rozwiązywać problemy związane z warunkami klimatycznymi w miastach i poprawiają jakość życia mieszkańców. Tego typu działania będziemy proponować w trakcie opracowania MPA, mamy nadzieję, że spełni to oczekiwania władz lokalnych i mieszkańców miast.

Zależy nam, aby dokument MPA był wdrażany, dlatego powinien być efektem wspólnej pracy ekspertów zewnętrznych i przedstawicieli miasta. Pierwszy cykl warsztatów w miastach już trwa i zakończy się we wrześniu. Konsultacje społeczne MPA wraz z prognozą oddziaływania na środowisko będą odbywały się już w następnym roku.

W ramach projektu zaplanowana została także kampania informacyjno-edukacyjna. Mamy nadzieję, że te działania przyczynią się do podniesienia świadomości klimatycznej mieszkańców miast, a tym samym podniesienia zdolności adaptacyjnej całego społeczeństwa. Mieszkańcy 44 miast, które uczestniczą w projekcie to przecież ¼ mieszkańców Polski.

Projekt CLIMCITIES – plany adaptacji do zmian klimatu dla mniejszych miast

Na mocy umowy zawartej z NFOŚiGW Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy we współpracy z norweską agencją Vista Analyse rozpoczął realizację projektu CLIMCITIES – „Adaptacja do zmian klimatu w małych i średnich miastach”.

Głównym celem tego projektu jest rozwijanie zdolności adaptacji do zmian klimatu małych i średnich miast Polski poprzez zapewnienie na poziomie lokalnym dostępu do wiedzy na temat adaptacji do zmian klimatu oraz realizacja celów adaptacyjnych określonych w unijnej i krajowej strategii.

Projekt CLIMCITIES tworzy synergię z projektem opracowania Miejskich Planów Adaptacji do zmian klimatu w miastach powyżej 100 tys. mieszkańców (MPA) i stanowi jego uzupełnienie.

Pracownicy administracji publicznej uzyskają możliwość poszerzenia wiedzy i nabycia nowych umiejętności niezbędnych do podejmowania działań na rzecz adaptacji miasta do zmian klimatu oraz skutecznego włączania w te działania lokalnych społeczności.

W ramach projektu zostanie zrealizowany cykl szkoleń dla przedstawicieli administracji samorządowej oraz lokalnych liderów zaangażowanych w działania proekologiczne i środowiskowe.

Ponadto, w ramach projektu CLIMCITIES, w pięciu miastach eksperci IOŚ-PIB i ośrodków naukowych współpracujących z Instytutem, opracują miejskie plany adaptacji do zmian klimatu. Strategia adaptacji miasta do zmian klimatu – narzędzie do podejmowania działań adaptacyjnych na rzecz miasta i mieszkańców – zostanie opracowana przez ekspertów IOŚ-PIB we współpracy z Urzędem Miasta i mieszkańcami.

Zadaniem zespołu ekspertów będzie wykonanie kompleksowej diagnozy zagrożeń i wspieranie lokalnych władz samorządowych i mieszkańców miasta w reagowaniu na prognozowane zmiany klimatu i ich przewidywane skutki.

Projekt ADAPTCITY – Warszawa

Dodatkowo od 2014 roku dla Warszawy realizowany jest projekt „Przygotowanie strategii adaptacji do zmian klimatu miasta metropolitalnego przy wykorzystaniu mapy klimatycznej i partycypacji społecznej” w skrócie ADAPTCITY. Działania w Warszawie są już na etapie konsultacji społecznych. Zakończenie projektu jest zaplanowane na koniec roku 2018

 Projekt RadomKlima – Radom

Od lipca 2015 r. w Radomiu realizowany jest projekt LIFE pn. „Adaptacja do zmian klimatu poprzez zrównoważoną gospodarkę wodą w przestrzeni miejskiej Radomia”. Wnioskodawcą i Beneficjentem Koordynującym jest Gmina Miasta Radomia. Współbeneficjentami są Wodociągi Miejskie w Radomiu Spółka z o.o., Uniwersytet Łódzki, Katedra Ekologii Stosowanej oraz FPP Enviro Spółka z o.o.

Głównym celem tego projektu jest stworzenie przestrzeni miejskiej w Radomiu o zwiększonej odporności na zmiany klimatu poprzez budowę demonstracyjnej zielonej i niebieskiej infrastruktury opartej na podejściu ekosystemowym. Projekt realizowany w Radomiu ma więc aspekt demonstracyjny i wdrożeniowy.

Jako cele dodatkowe zostały określone: Poprawa jakości życia mieszkańców Radomia poprzez generowanie korzystnego mikroklimatu w przestrzeni miejskiej dzięki budowie zielonej i błękitnej infrastruktury; Zachowanie różnorodności biologicznej w Radomiu poprzez działania adaptacyjne do zmian klimatu związane z zatrzymaniem wody deszczowej i kształtowaniem różnorodnych habitatów w inwestycjach wodnych; Podniesienie świadomości społecznej nt. konieczności adaptacji do zmian klimatu w przestrzeni miejskiej, zrównoważonej gospodarki wodami przy jednoczesnej ochronie różnorodności biologicznej; Wymiana doświadczeń i wiedzy eksperckiej w zakresie roli zielonej i błękitnej infrastruktury w przestrzeni miejskiej w adaptacji do zmian klimatu. Co ciekawe jako działania wdrożeniowe została przewidziana m.in. budowa wiaty przystanku miejskiego z zielonym dachem.

W postępującej intensyfikacji zabudowy miast, zielone dachy i żyjące ściany są sposobem na poprawę jakości powietrza, warunków klimatycznych oraz zarządzania ryzykiem powodziowym. Wymierne efekty niwelowania negatywnych skutków urbanizacji można osiągnąć poprzez budowanie dachów zielonych o dużej powierzchni, a jeśli małych, to skumulowanych na większym obszarze.